OKX-də ilk ticarətin: addım-addım, emosiyasız
İlk sövdələşmə texniki cəhətdən çətin deyil — beş-altı toxunuşdur. Çətin olan odur ki, düyməni basmazdan əvvəl artıq üç qərar vermiş olursan, çox vaxt isə onların verildiyini belə hiss etmirsən. Aşağıda əvvəlcə həmin üç qərar, sonra ekranların özü.
Düyməni basmazdan əvvəl üç qərar
Niyə əvvəlcə yalnız spot
Spot ticarətdə aktivi olduğu kimi alırsan: 40 manatlıq USDT verirsən, qarşılığında həmin dəyərdə moneti alırsan. Qiymət düşəndə mövqeyin dəyəri azalır, amma mövqe öz-özünə bağlanmır və sən heç kimə borclu qalmırsan. Ən pis hal aydındır və əvvəlcədən bilinir.
Fyuçers və marja isə borc üzərində qurulub. Orada qiymətin sənə qarşı kiçik hərəkəti belə mövqeyin məcburi bağlanması ilə nəticələnə bilər — özü də sənin heç bir düyməyə toxunmadığın anda. Bu alətlərin mövcud olması onların başlanğıc üçün uyğun olması demək deyil. Birinci ay spotda qalmaq, ikinci ayda daha yaxşı sual verməyə imkan verir.
«Kiçik» nə qədər kiçikdir
Ölçü belə seçilir: sabah tamamilə yox olsa, günün pisləşməyəcəyi məbləğ. Bu, ehtiyatkarlıq nümayişi deyil, praktik hesabdır — ilk sövdələşmənin məqsədi qazanmaq yox, ekranların necə işlədiyini öyrənməkdir. Balansı bir ticarətlə sınamaq üçün ödəyəcəyin qiymət, sonradan səhvi böyük məbləğdə etməkdən qat-qat ucuzdur.
Sonra, məbləğləri ciddiləşdirəndə, mövqenin ölçüsünü göz qərarı yox, hesabla müəyyən etməyə dəyər — bunun üçün ayrıca mövqe ölçüsü kalkulyatoru var (alət ingilis dilindədir).
Limit, yoxsa bazar sifarişi
Bazar sifarişi «indi al» deməkdir: dərhal icra olunur, amma hansı qiymətə düşəcəyini tam idarə etmirsən. Limit sifarişi isə «bu qiymətə və ya daha yaxşısına al» deməkdir: qiyməti sən yazırsan, əvəzində icra dərhal olmaya bilər.
Birinci sövdələşmə üçün limit daha yaxşıdır və səbəb yalnız komissiya deyil. Limit səni qiyməti əl ilə yazmağa məcbur edir — yəni ekrandakı rəqəmlərə baxmağa. Bazar sifarişi isə bir toxunuşda bitir və sən nə aldığını çox vaxt sonradan öyrənirsən. Komissiya tərəfi də var: dəftərdə gözləyən limit sifarişi adətən maker dərəcəsi ilə keçir, bu isə taker dərəcəsindən aşağıdır — mexanika komissiyalar səhifəsində açılıb.
Spred sənə nə deyir
Ticarət ekranında sifariş dəftərini görürsən: yuxarıda satış sifarişləri, aşağıda alış sifarişləri, ortada isə boşluq. Həmin boşluq spreddir — ən aşağı satış qiyməti ilə ən yüksək alış qiyməti arasındakı fərq.
Spred dar olanda bazar likviddir və bazar sifarişi ilə alsan da, gözlədiyin qiymətə yaxın düşürsən. Spred geniş olanda isə hər bazar sifarişi görünməyən əlavə xərcdir: dərhal alırsan, amma pis qiymətə. Az tanınan cütlüklərdə bu fərq komissiyadan böyük olur.
Praktik nəticə: ilk sövdələşməni likvidliyi yüksək, tanınmış bir cütlükdə et. Ekzotik cütlükdə iki qat xərc ödəyirsən — həm geniş spred, həm də sifarişin dəftərdə uzun müddət asılı qalması.
Spredi yoxlamaq bir neçə saniyəlik işdir və ekranı bağlamağa dəyməz: sifariş dəftərinin ortasındakı iki rəqəmə bax və aradakı fərqi qiymətin özünə nisbətdə qiymətləndir. Bu fərq komissiya dərəcəsindən qat-qat böyükdürsə, deməli, sənin əsas xərcin komissiya deyil — həmin cütlüyün likvidliyidir.
Sövdələşmə addım-addım
Vəsaiti ticarət hesabına keçirirsən
Balans artırdıqdan sonra USDT adətən maliyyə hesabında olur, ticarət isə ticarət hesabından gedir. Daxili köçürmə ilə keçirirsən — əməliyyat ani və pulsuzdur. «Balansım var, amma sifariş verə bilmirəm» şikayətlərinin əksəriyyəti məhz bu addımın atlanmasıdır.
Spot ticarət ekranını açıb cütlüyü seçirsən
Fyuçers yox, məhz spot bölməsi. Cütlük iki hissədən ibarətdir: aldığın aktiv və ödədiyin valyuta — məsələn BTC/USDT. Ekranın yuxarısında cütlüyün adı yazılıb; başqa bölmədə olduğunu ən çox orada başa düşürsən.
«Limit» sifariş növünü seçib qiyməti yazırsan
Sifariş formasının üstündə növ seçicisi var. «Limit»i seç və qiymət xanasına cari qiymətə yaxın bir rəqəm yaz. Onu bazardan çox aşağı qoysan, sifariş dəftərdə uzun müddət gözləyəcək; çox yuxarı qoysan, faktiki olaraq bazar sifarişinə çevrilir.
Miqdarı yazıb ümumi məbləği yoxlayırsan
Miqdarı ya aktivin sayı, ya da ödəyəcəyin USDT məbləği ilə yaza bilərsən — forma ikisini avtomatik bir-birinə çevirir. Təsdiqdən əvvəl Total sətrinə bax: hesabından real olaraq çıxacaq məbləğ odur. Onluq nöqtəsində səhv ən çox məhz burada olur.
Təsdiqləyib sifarişi açıq sifarişlərdə görürsən
Limit sifarişi dərhal icra olunmaya bilər — bu normaldır. O, ekranın aşağısındakı «açıq sifarişlər» siyahısına düşür və qiymət ona çatana qədər orada gözləyir. Fikrini dəyişsən, elə oradan da ləğv edirsən; ləğv etmək pulsuzdur.
İcra olunandan sonra balansı yoxlayırsan
Sifariş icra olunanda aldığın aktiv ticarət hesabında görünür və sifariş «tarixçə»yə keçir. Tarixçədə icra qiyməti ilə tutulan komissiyanı ayrıca gör — bu, sənin real dərəcəni ilk dəfə öz gözünlə gördüyün yerdir.
Nə baş verdiyini yaz
Birinci sövdələşmədən sonra iki dəqiqə ayır və dörd sətir yaz: nə aldın, hansı qiymətə, niyə aldın və nə zaman satmağı planlaşdırırsan. Bunun sənəd kimi heç bir dəyəri yoxdur; dəyəri odur ki, bir ay sonra öz məntiqini xatırlaya biləsən.
Bunu edən adamla etməyən adam arasındakı fərq üçüncü ayda görünür. Qeyd aparan adam səhvin harada olduğunu görür — səbəb seçimdəmi idi, ölçüdəmi, yoxsa sadəcə səbirsizlikdə. Qeyd aparmayan isə hər dəfə sıfırdan başlayır və eyni səhvi təkrarlayır.
Yazının forması vacib deyil — telefonun qeydlər tətbiqi də, bir cədvəl də olar. Vacib olan ardıcıllıqdır: eyni dörd sətir hər sövdələşmədə. Bir neçə həftədən sonra həmin qeydlər sənin öz statistikana çevrilir və hansı vəziyyətdə yaxşı, hansında pis qərar verdiyini birjadakı heç bir qrafik bu qədər dəqiq göstərmir.
İlk həftənin tipik səhvləri
- Bütün balansı bir sövdələşməyə qoymaq. Bu, ticarət deyil, tək mərcdir. Balans bölünəndə bir səhv sonrakı qərarları məhv etmir.
- Fyuçersi «daha səmərəli» saymaq. Leverec mənfəəti də, zərəri də eyni əmsalla böyüdür və likvidasiya səni yatmış vaxtında tapa bilər.
- Hər saat qiymətə baxmaq. Bu, qərarları yaxşılaşdırmır, sadəcə tez-tez alıb-satmağa itələyir — hər əməliyyatda isə komissiya ödəyirsən.
- Ekzotik cütlüklə başlamaq. Geniş spred və zəif likvidlik ilk təcrübəni lazımsız yerə bahalaşdırır.
- Zərəri «gözləyib düzələcək» deyə saxlamaq. Bəzən düzəlir, bəzən yox. Fərqi əvvəlcədən müəyyən etdiyin çıxış nöqtəsi yaradır, ümid yox.
- Sosial şəbəkədəki siqnala görə almaq. Kimsə hansısa monetin «partlayacağını» yazırsa, sən o hərəkətin başlanğıcında yox, ortasında və ya sonundasan. Alışın səbəbini bir cümlə ilə izah edə bilmirsənsə, hələ alma.
- Təhlükəsizliyi sonraya saxlamaq. Balans yarandığı andan hesab hədəf olur; on beş dəqiqəlik quraşdırma elə ilk gün edilməlidir.